Yürütme Organın Yapısı ve Cumhurbaşkanı

Cumhurbaşkanı

Cumhurbaşkanı 1982 Anayasasına göre TBMM tarafından seçilmektedir. 1961 Anayasasından farklı olarak 1982 Anayasasında Cumhurbaşkanın TBMM dışından da seçilmesine imkan tanınmıştır.

Cumhurbaşkanı seçilebilmek için:

• 40 yaşını doldurmuÅŸ olmak.
• Yüksek öğrenim yapmış olmak.
• Milletvekili seçilme yeterliliÄŸine sahip ve T.C. vatandaşı olmak.
• CumhurbaÅŸkanın TBMM dışından da aday gösterilmesi Meclis üye tam sayısının en az 5/1’nin yazılı önerisiyle mümkündür.

Cumhurbaşkanın tarafsızlığını sağlamak için:

• Görev süresi 5 yıldır.
• Bir kimsenin iki kez CumhurbaÅŸkanı seçilmemesi. DEĞİŞTÄ°RÄ°LDÄ°>>> ARTIK Ä°KÄ° KEZ SEÇİLEBÄ°LECEK
• Seçimde nitelikli çoÄŸunluÄŸun aranması.
• BulunduÄŸu siyasi partiden istifa etme gibi düzenlemeler yapılmıştır.

Cumhurbaşkanın seçimi:

• CumhurbaÅŸkanlı seçimi 4 turla yapılır. 4 turda seçilmezse Meclis seçimleri yenilenir. Bu düzenleme 1982 Anayasasıyla ilk kez yer almıştır.
• CumhurbaÅŸkanın görev süresinin dolmasına 30 gün önce veya CumhurbaÅŸkanı makamının boÅŸalmasından 10 gün sonra seçim yapılmalıdır. Seçime baÅŸlama tarihinden itibaren 30 gün içinde sonuçlandırılır.

Not: Cumhurbaşkanı siyasal ve hukuki sorumsuzdur. Cezai bakımdan sadece, vatana ihanet suçundan ve meclis üye tam sayısının 4/3’ünün vereceği kararla suçlandırılabilir.

Cumhurbaşkanın Görev ve Yetkileri:

Yasama ile İlgili Görevleri ve Yetkileri:

• Kanunları yayımlamak.
• Anayasa deÄŸiÅŸiklerine iliÅŸkin kanunları gerekli gördüğü taktirde halk oyuna sunmak.
• Yasama yılının ilk gününde TBMM açılış konuÅŸması yapmak.
• TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar vermek.
• Kanunların, KHK ve içtüzüklerin Anayasa aykırılığı iddiası ile iptal davası açmak.

Yürütme ile İlgili Görevleri ve Yetkileri:

• BaÅŸbakan atamak, istifasını kabul etmek, baÅŸbakanın teklifi üzerine bakanları atamak ve görevlerine son vermek.
• Gerekli hallerde Bakanlar Kuruluna BaÅŸkanlı etmek.
• Yabancı devletlere temsilci göndermek.
• Milletler arası antlaÅŸmaları onaylamak.
• TBMM adına BaÅŸkomutanlık etmek.
• Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar vermek (TBMM ile kullanır).
• YÖK üyelerini ve üniversite rektörlerini seçmek.
• Genel Kurmay BaÅŸkanına atama ve Milli Güvenlik Kuruluna baÅŸkanlı etmek.
• Genel Kurmay BaÅŸkanını atamak. Bakanlar Kurulu’nun teklifiyle. Genel Kurmay BaÅŸkanı görev ve yetkilerinden dolayı CumhurbaÅŸkanına sorumludur.
• Devlet Denetleme Kurulunun üyelerini ve baÅŸkanını atamak.

Yargı ile İlgili Görevleri ve Yetkileri:

• Anayasa Mahkemesi üyelerini seçmek.
• Danıştay üyelerinin 4/1’ini seçmek.
• Yargıtay Cumhuriyet BaÅŸ Savcısı ve vekilini seçmek.
• Askeri Yargıtay üyelerini seçmek.
• Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerini seçmek.
• Askeri Yüksek Ä°dari Mahkemesi üyelerini seçmek.

Dip notlar:

• CumhurbaÅŸkanın Yargıtay üyesi seçme hakkı yoktur.
• CumhurbaÅŸkanın tek başına yapacağı iÅŸlemlere karşı yargı mercilerine baÅŸvurulamaz.
• CumhurbaÅŸkanın, Bakanlar Kurulu ile birlikte yaptığı iÅŸlemlerden dolayı BaÅŸbakan ve ilgili Bakanlar sorumludur. Buna karşı imza kuralı denir.
• TBMM BaÅŸkanı CumhurbaÅŸkanına vekalet eder.
• CumhurbaÅŸkanlığı Genel SekreterliÄŸi, CumhurbaÅŸkanlığı kararnamesiyle düzenlenmiÅŸtir. 1982 Anayasası ile verilmiÅŸtir.
• CumhurbaÅŸkanlığı Genel SekreterliÄŸi, CumhurbaÅŸkanlığı adına incelme ve araÅŸtırma yapar. 1982 Anayasası ile benimsenmiÅŸ olan kurul Devlet Denetleme Kuruludur. Silahlı Kuvvetler ve Yargı organları denetim alanı dışındadır.
• Görev süresinin dolmasıyla nedeniyle CumhurbaÅŸkanlığı makamının boÅŸalması halinde, seçilen yeni CumhurbaÅŸkanı görevine baÅŸlayıncaya kadar bu görevi görev süresi dolan CumhurbaÅŸkanı yapar.
• CumhurbaÅŸkanı MGK’ya baÅŸkanlık etmektedir. MGK’nın gündemini MGK Genel Sekreteri yapar.

Bakanlar Kurulu

1. 1. Bakanlar Kurulu: Başbakan ve bakanlardan oluşur. Milli güvenliğin sağlanmasından sorumludur.
2. 2. Başbakan: Cumhurbaşkanınca TBMM üyeleri arasından atanır.
3. 3. Bakan: TBMM üyeleri veya Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından Başbakanca seçilir. Meclis dışındanda seçilebilir.  

Dip notlar:

• CumhurbaÅŸkanın, bakanları BaÅŸbakanın önerisi üzerine görevlerine son vermesi hükmü ilk kez 1982 Anayasasında yer almıştır.
• Bakanlar kurulunun baÅŸkanı BaÅŸbakandır. OlaÄŸanüstü dönemlerde CumhurbaÅŸkanıdır.
• BaÅŸbakan bakanların hiyerarÅŸik amiri deÄŸildir.
• BoÅŸalan bir bakanlığa 15 gün içersinde atama yapılması gerekir. Bir bakan birden fazla bakanlığa vekillik edemez.
• TBMM genel seçimlerinden önce, Adalet, İçiÅŸleri ve UlaÅŸtırma bakanları görevlerinden çekilir.
• Bakanların kurulması ve kaldırılması, görevleri KANUNLA düzenlenir.
• Bakan, Bakanlığın emrine verilen paraları harcama yetkisine sahiptir.
• Bakan, tüzel kiÅŸiliÄŸe baÄŸlı kuruluÅŸları üzerinde vesayet yetkisine sahiptir.

Yasama Organın Yapısı

Yasama yetkisi Türk halkı adına TBMM kullanır. Türkiye Büyük Millet Meclisi 550 milletvekilinden oluşur.

Milletvekili seçilebilme şartları:

• Türk vatandaşı olmak.
• 30 yaşını doldurmuÅŸ olmak.
• En az ilkokul mezunu olmak.
• Askerlik hizmetini yapmış olmak.
• Yüz kızartıcı suç iÅŸlememiÅŸ olmak.
• Kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak.
• Taksirli suçlar hariç toplam 1 yıldan daha fazla ağır hapis cezası almamak.

Seçimler:

• TBMM seçimleri 5 yılda bir yapılır.
• TBMM ve CumhurbaÅŸkanı seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.
• CumhurbaÅŸkanı seçilmediÄŸi takdirde meclis feshedilir ve 3 ay içersinde yeni seçimler yapılır.
• SavaÅŸ durumunda TBMM seçimleri 1 yıl ertelenebilir.
• TBMM üyelerinin %5’i boÅŸalırsa ara seçime gidilir. Ara seçim her seçim döneminde bir kez yapılır. Genel seçimden 30 ay geçmedikçe ve genel seçimlere 1 yıl kala ara seçim yapılamaz.
• Ãœye tamsayısının %5’i boÅŸalırsa ara seçimlerin yapılmasına 3 ay içersinde karar verilir.
• Seçimler, yargı organlarının denetimi altında yapılır. Bu yargı organı Yüksek Seçim Kuruludur. Kararları kesindir, itiraz edilemez.
• Hakim ve savcılar ile yüksek yargı mensupları, öğretim elemanları, YÖK üyeleri, memur ve işçi olmayan diÄŸer kamu görevlileri, ordu mensupları görevlerinden ayrılmadıkça aday olamazlar ve milletvekili seçilemezler.
• Milletvekili, meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içersinde toplam 5 birleÅŸim günü katılmadığı durumda milletvekilliÄŸi düşer.
• Yasama dokunulmazlığı kaldırılan veya üyeliÄŸi düşen milletvekili, Meclis Genel Kurulu kararının alındığı tarihten baÅŸlayarak 7 gün içinde Anayasa Mahkemesine baÅŸvurulur. Anayasa Mahkemesi de bu kararı 15 gün içersinde kesin karara baÄŸlar.
• TBMM 550 milletvekilinden oluÅŸur ve milletvekilleri, her biri birer seçim çevresi olan illerden seçilir. Ancak, bir siyasal partinin bir ilden milletvekili çıkarabilmesi için, hem Türkiye genelindeki, hem de o ildeki geçerli oyların en az %10’nu kazanması gerekir.

Yüksek Seçim Kurulu

• TBMM üyelerinin seçim tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur.
• Seçimler, yargı organlarının denetimi altında yapılır. Bu yargı organı Yüksek Seçim Kuruludur. Kararları kesindir, itiraz edilemez.
• 1982 Anayasasına göre Yüksek Seçim Kurulu üyelerini; Yargıtay ve Danıştay Genel Kurulları seçer.

TBMM’nin Görev ve Yetkileri

• Kanun koymak, deÄŸiÅŸtirmek.
• Bakanlar kuruluna Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi vermek.
• Bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek.
• Bakanlar Kurulunu denetlemek.
• Ölüm cezalarının yerine getirilmesine karar vermek.
• Milletlerarası anlaÅŸmaların onaylanmasına karar vermek.
• Para basılmasına karar vermek.
• SavaÅŸ ilanına karar vermek.
• Genel ve özel af ilanına karar vermek.
• SavaÅŸ hali ilanı ve silahlı kuvvet kullanılmasına karar vermek.

Dip Notlar:

• TBMM bir yasama yılında en fazla 3 ay tatil yapar.
• TBMM, Ekim ayının ilk günü CumhurbaÅŸkanın açılış konuÅŸmasıyla çalışmalarına baÅŸlar.
• TBMM bütçe komisyonu 40 kiÅŸiden oluÅŸur. 25 iktidar, 15 muhalefet üyelerinden oluÅŸur.
• Unutulmamalıdır ki CumhurbaÅŸkanın tek veto edemediÄŸi kanun bütçe kanunudur.
• Milletlerarası anlaÅŸmalar. KANUN niteliÄŸindedir itiraz edilemez.
• Toplantı yeter sayısı demek; üye tamsayısının en az 1/3’ü demek yani 184 milletvekili.
• Karar yeter sayısı ise; toplantıya katılanların salt çoÄŸunluÄŸudur. Karar yeter sayısı hiçbir ÅŸekilde üye tamsayısının 1/4 ‘nün bir fazlasından az olamaz.
• Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu ve milletvekilleri yetkilidir.
• TBMM tarafından kabul edilen kanunları CumhurbaÅŸkanı 15 gün içersinde yayımlar. CumhurbaÅŸkanı, yayımlanması uygun bulmadığı kanunları tekrar görüşülmek üzere TBMM’ye geri gönderir.

Kanun Hükmünde Kararname (KHK)

1971 yılında yapılan değişiklerle Anayasamıza girmiştir.

• OlaÄŸan dönemlerde; Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılır.
• OlaÄŸanüstü dönemlerde; CumhurbaÅŸkanı baÅŸkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılır.
• KHK çıkarmak için TBMM tarafından Bakanlar Kuruluna yetki kanunu ile izin verilmesi gerekir. OlaÄŸanüstü dönemde çıkartılan KHK’ de yetki kanuna ihtiyaç yoktur.
• KHK kiÅŸi hakları ve ödevleri ile ilgili haklar ve ödevler düzenlenemez.
• KHK baÅŸka bir tarih belirlenmemiÅŸse Resmi Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe girer ve aynı gün TBMM’ye sunulur. TBMM’ye sunulmayan kararnameler bu tarihte yürürlükten kalkar.

Tüzük: Kanunların uygulanmasını göstermek ve emrettiği işleri belirlemek amacıyla çıkarılır. Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılır ve Danıştayın incelemesinden geçirilir. Tüzüğün şekli şartı Danıştayın incelenmesinde geçmektedir.

Yönetmelikler: Başbakan, Bakanlıklar ve Kamu Kurum ve Kuruluşların kendi iç yapılarına ve çalışma sistemlerini belirlemek amacıyla çıkarılır.

TBMM’nin Bilgi Edinme ve Denetim Yolları

• Soru: Bakanlar Kurulu adına, sözlü veya yazılı olarak cevaplandırılmak üzere BaÅŸbakan veya Bakanlardan bilgi istenilmesidir.
• Genel Görüşme: Toplumu ilgilendiren belli bir kanunun TBMM genel kurulunda görüşülmesidir.
• Meclis SoruÅŸturması: BaÅŸbakan veya Bakanların cezai sorumlulukların araÅŸtırılmasıdır. TBMM üye tamsayısının en az onda biri tarafından verilir.
• Meclis AraÅŸtırması: Belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan incelemedir.
• Gensoru: Hükümetin veya bir Bakanın siyasal sorumluluÄŸuna yol açabilir. Gensoru en az 20 milletvekili tarafından verilir.

Dip not: Başbakanın Yüce Divan’a sevki halinde hükümet istifa etmiş sayılır.

Olağanüstü Yönetim Usulleri

1982 Anayasasına göre olağanüstü hal ilan yetkisi Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kuruluna aittir. 1982 Anayasasına göre üç türlü olağanüstü hal rejimine yer verişmiştir. İki durumda olağanüstü hal ilan edilmekte diğer durumda ise sıkı yönetim ilan edilmektedir. Olağanüstü hal ilanın birinci nedeni, tabii afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya ağır ekonomik bunalım halleridir. İkinci nedeni; şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzenin ciddi şekilde bozulmasıdır. Üçüncü nedeni; sıkı yönetimdir. Savaş hali durumunda ila edilir.

Olağanüstü Hal İlan Şekilleri

1. Olağanüstü hal ilan şekli; Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından ilan edilir. 2. ve 3. Olağanüstü hal ilan şekli; Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu Milli Güvenlik Kurulunun görüşünü alarak sıkı yönetim ilan edilir.

Dip Notlar:

• Her üç durumda da olaÄŸanüstü hal veya sıkı yönetim ilan edildikten sonra Resmi Gazetede yayımlanır ve TBMM’ye sunulur.
• OlaÄŸanüstü hal 6 ay için ilan edilir. Gerekli ÅŸartlar oluÅŸtuÄŸunda 4 ay uzatabilir.
• Sıkı yönetim ilan edildikten sonra;
• Kolluk görev ve yetkileri askeri makamlara geçer.
• Temel hak ve hürriyetler sınırlanabilir veya durdurulur.
• Bazı suçlar Askeri Mahkemelerde görülür.

Yargı Fonksiyonu

Hakimlik Teminatı: Hakimlik teminatının en önemli sorunu azlolunma ilkesidir. 1982 Anayasası bu teminatın içersine savcıları da almıştır. İlgili maddeye göre hakimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaz, bir mahkemenin veya kanunun kaldırılmasıyla sebebiyle olsa, aylık ödenek ve diğer özlük haklardan yoksun kılınamazlar.

Yüksek Mahkemeler

1. 1. Anayasa Mahkemesi:

• 11 asıl ve 4 yedekten oluÅŸur.
• Ãœyelerini CumhurbaÅŸkanı seçer.
• Salt çoÄŸunlukla karar verir.

Görevleri:

• Kanunları, KHK’leri ve TBMM iç tüzüğünü Anayasa uygunluk ÅŸekilde denetler.
• CumhurbaÅŸkanı, Bakanları, Yüksek Mahkeme baÅŸkan ve üyelerini, baÅŸsavcılarını, Cumhuriyet BaÅŸsavcısı vekilini, hakimler ve savcılar Yüksek Kurulu üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla denetler. 
• Yasama dokunulmazlıklarının iptaline karşı davalara bakar.
• Siyasi partilerin mali denetimini yapar.
• UyuÅŸmazlık Mahkemesi BaÅŸkanını kendi üyeleri arasından seçer.
• Siyasi partilerin kapatılması hakkındaki davalara bakar.

1. 2. Yargıtay: Adliye Mahkemelerince verilen karar ve hükümlerin son inceleme mercii olup ayrıca belli davalara da ilk ve son mahkemesi olarak bakar, Yargıtay üyeleri, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerince seçilir.
2. 3. Danıştay: İdare ve Vergi Mahkemelerince verilen karar ve hükümlerin son inceleme mercii olup ayrıca belli davalarda ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. Üyelerinin dörtte üçü Hakimler Savcılar Yüksek Kurulu, dörtte biride Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. Tüzüğün yargısal denetimini yapar. Bakanlar Kurulu tarafından gönderilen kanun tasarıları hakkında görüş bildirmekle yükümlüdür.
3. 4. Askeri Yargıtay: Askeri mahkemelerden verilen karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
4. 5. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi: Asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapar.
5. 6. Uyuşmazlık Mahkemesi: Adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkilidir.
6. 7. Sayıştay[1]: Genel ve Katma bütçeli dairelerin bütün gelir ve giderlerini inceleyen yüksek hesap mahkemesidir. Sayıştayın kesin hükümleri hakkına ilgililer yazılı bildirimler tarihinden itibaren 15 gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler. Genel ve katma bütçeli dairelerin gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler.
7. 8. Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu[2]: Adli ve İdari hakim ve savcıları mesleğe kabul etme, atama, nakletme ve terfi işlemlerini yapar. Kurulun Başkanı Adalet Bakanıdır. Cumhurbaşkanı Hakimler ve Savcılar Kurulundan Anayasa Mahkemesine üye seçmez. Hakimler ve Savcılar Kurulunun kararlarına karşı yargıya başvurulamaz.

Merkezi İdarenin Başkent Teşkilatı

1. 1. Cumhurbaşkanı
2. 2. Bakan
3. 3. Bakanlar Kurulu
4. 4. BaÅŸbakan

Başkentteki Yardımcı Kuruluşlar

1. 1. Danıştay; 12 daireden oluşur.
2. 2. Sayıştay; Vize ve tescil işlemi yapar. Genel uygunluk bildirimi 75 gün içinde TBMM’ye sunar.
3. 3. Milli Güvenlik Kurulu

Görevleri:

• Milli güvenlik siyaseti doÄŸrultusunda belirlenecek hedeflerin gerçekleÅŸtirilmesine iliÅŸkin hangi tedbirler alınacağı.
• Devletin mili güvenlik politikasını belirlenmesi ve uygulaması ile ilgili kararların alınması ve gerekli koordinasyonun saÄŸlanması.
• OlaÄŸanüstü hal, sıkıyönetim ve savaÅŸ hali için görüş bildirmek.
• Devletin bütünlüğü için tedbirlerin alınacağını belirlemek.
• MGK’nın oluÅŸumu:
• CumhurbaÅŸkanı
• BaÅŸbakan
• Genel Kurmay BaÅŸkanı
• Milli Savunma Bakanı
• İçiÅŸleri ve DışiÅŸleri Bakanı
• Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri Komutanlığı
• Jandarma Genel Komutanlığı
• Adalet Bakanlığı
• BaÅŸbakan Yardımcıları

[2] Yüksek Mahkemeler arasında yer almaz, fakat Yüksek Mahkeme statüsünde sayılmışlardır.

Tags: Anayasa Mahkemesi, Başkentteki Yardımcı Kuruluşlar, DEVLET, Dip Notlar, Hakimlik Teminatı, Kanun Hükmünde Kararname (KHK), Merkezi İdarenin Başkent Teşkilatı, Milletvekili seçilebilme şartları, Olağanüstü Hal İlan Şekilleri, Seçimler, TBMM’nin Bilgi Edinme ve Denetim Yolları, TBMM’nin Görev ve Yetkileri, Vatandaşlık, Yargı Fonksiyonu, Yasama Organın Yapısı, Yüksek Mahkemeler, Yüksek Seçim Kurulu

• I. MeÅŸrutiyet (0)
• III. Selim (0)
• Uluslararası KuruluÅŸlar (0)
• Siyasi Hak ve Ödevler (1)
• Osmanlıyı kurtarmaya yönelik fikir hareketleri (1)
• SEVR ANTLAÅžMASI (10 AÄžUSTOS 1920) (0)
• 2010 KPSS’de B grubuna yerleÅŸen A grubuna geçebilir mi? (0)
• 18 Mart Çanakkale Zaferi (0)
• Atatürkçülükte Devletin Yeri ve Önemi (0)
• Eyyübiler ve Haçlılar (0)