Gösterim: 195 defa | Yorum yok » | Kategori: Fen ve Teknoloji
Alternatif Akım: Okullarda, evlerde, iÅŸyerlerinde, ve sanayide kullanılan elektrik akımı bir pilden yada akümülatörden elde edilen elektrik akımından farklıdır. Bir pilin yada akünün verdiÄŸi akım sürekli olarak aynı yönde akar ve buna doÄŸru akım denir. Åžehir elektriÄŸine baÄŸlı bir ampulden geçen akım ise sürekli ve düzenli bir biçimde yön deÄŸiÅŸtirir. Prize baÄŸlı ampulden geçen akım da kısa zaman aralıklarıyla yön deÄŸiÅŸtirir. Prizin verdiÄŸi akım sıfırdan baÅŸlayıp kısa bir sürede belirli bir deÄŸere yükselir, daha sonra tekrar sıfıra düÅŸer ve yönünü deÄŸiÅŸtirip ters yönde akmaya baÅŸlar. Bu tür deÄŸiÅŸen bir akıma alternatif akım denir. AC veya ~ sembolüyle gösterilir. Alternatif akım üreten santraller; hidroelektrik, termik ve nükleer santraller olmak üzere üç türdür.
Hidroelektrik Ve Termik Santraller: Hidroelektrik Santraller: Åžehirlerde kurulan elektrik akımı çoÄŸunlukla akarsu ve su buharı ile çalışan elektrik santrallerinde üretilir. Bunlara hidroelektrik santral denir. Hidroelektrik santrallerin yapım maliyetinin yüksek olmasına karşı, çevre kirliliÄŸi yaratmaması, üretimin kolay ve sürekli olması nedeniyle tercih edilir. Hidroelektrik santrallerin olumsuz yanları da vardır. ÖrneÄŸin hidroelektrik santrallerin kuruldukları yerlerde verimli topraklar, köyler, kasabalar su altında kalır.
Termik Santraller: Bazı santrallerdeyse su buharı kullanarak elektrik üretilir. Bu tür santrallerde su buharı elde etmek için taÅŸ kömürü, linyit kömür, fuel-oil ve doÄŸal gaz gibi yakıtlar kullanılır. Bu tür yakıtla çalışan santrallerde termik santral denir.
Termik santrallerde; kömür, doÄŸal gaz, fuel-oil gibi fosil yakıtlar kullanılarak buhar kazanlarında buhar üretilir. Üretilen buharın basıncı türbinleri çevirir. Buhar türbinleri jeneratörleri çevirir ve devreye baÄŸlı mıknatısların etkisiyle alternatif akım oluÅŸur. Ülkemizde termik santrallerde genellikle kömür kullanılmakla birlikte gaz ve fuel-oil ile çalışan santrallerde vardır. Termik santrallerde büyük bir çevre kirlenmesine, hava kirliliÄŸine ve asit yaÄŸmurlarına neden olmaktadır. Baca filtrelerini kullanarak, yüksek bacalar yaparak ve atıklar kontrol altına alınarak çevreye zarar verdikleri zararlar önlenmeye çalışılsada tam anlamıyla önlenememektedir.
Ülkemizdeki Bazı Hidroelektrik ve Termik Santrallerle Kurulu Güçleri: Hidroelektrik Santrallerin kurulduÄŸu yerler Kurulu Gücü (MW) Termik Santrallerin kurulduÄŸu yerler Yakıt Türü Kurulu Gücü (MW) Atatürk Karakaya Keban Altınkaya Oymapınar Hasan UÄŸurlu Gökçekaya Sarıyar H. Polatkan Gezende AslantaÅŸ Hirfanlı Menzelet Kılıçkaya 2405 1800 1280 702 540 500 278.4 160 158.3 138 128 124 120 Ambarlı Ambarlı Trakya(Hamitabat) AliaÄŸa Denizli Jeotermal YataÄŸan Çayırhan ÇatalaÄŸzı Kangal Seyitömer AfÅŸin Tunçbilek Soma-A-B Fuel-Oil DoÄŸal gaz DoÄŸal gaz Fuel-oil Jeotermal Enerji Kömür Kömür Kömür Kömür Kömür Kömür Kömür 630 1350 1120 180 175 630 300 300 300 600 1376 429 1034 (Kaynak: TEAÅž Genel MüdürlüÄŸü’nün 26.12.1996 gün ve 3129 sayılı yazısı)
Jeneratörler: Jeneratörler mekanik enerjisi mıknatıslar ve bobinler aracılığıyla elektrik enerjisine çeviren düzeneklerdir. Jeneratörlerin Yapısı: Jeneratörlerde üretilen akımın bir kısmı içinde yumuÅŸak demirden yapılmış levhaların olduÄŸu çok sarımlı bobinlerden geçirilerek magnetik alan oluÅŸturulur. Yani, jeneratör kendi magnetik alanını kendisi oluÅŸturur.
Jeneratörün rator ve stator olmak üzere iki ana parçası vardır. Mıknatısın yada bobinin( bobin bakır telin üst üste bir makaraya sarılmasıyla elde edilir.) Miliampermetreden akım geçtiÄŸi gözlenir. Mıknatısın N kutbu bobinin içine sokulduÄŸunda oluÅŸan ve iletken telden geçen akımın yönüne terstir. Mıknatısın S kutbu bobine yaklaşırken bobinden yine bir akım geçer. Ancak bu durumda akımın yönü, N kutbu bobine yaklaşırken oluÅŸan akımın yönüne yine terstir. Jeneratörlerin Akım Vermesi:
Bir magnetik alan içerisinde bir bobin döndürülürse bobinde elektrik akımı oluÅŸur. Bobinin mıknatıslar arasında düzenli hareketi sürekli akımı saÄŸlar. Akımın bu yolla üretimine indüklenme ya da indüksiyon, elektromagnetik indüklenme ve akım üretme adları verilir. Ä°ndüklenmeyle alternatif akım üreten düzeneklere alternatif akım üreteci denir. Magnetik alan içinde tel çerçeve dönerken bir tam devir için (360Ëš’lik dönüÅŸ için) geçen süre T ise bu süre içinde akımın zamana baÄŸlı deÄŸiÅŸimi, aÅŸağıdaki ÅŸekildeki gibidir. Tel çerçevenin harekete baÅŸladığı an ile T/4 zaman aralığında akım, en küçük deÄŸerinden maksimum deÄŸerine ulaşır. T/4 ile T/2 zaman aralığında akım maksimum deÄŸerinden en küçük deÄŸerine iner. T/2 ile 3T/4 zaman aralığında akım ters yönde en küçük deÄŸerinden maksimum deÄŸerine ulaşır. 3T/4 ile T zaman aralığında ise akım ters yönde maksimum deÄŸerinden baÅŸlangıç konumuna döner. Böylece tel çerçeve 360Ëš dönmüÅŸ olur. Akım bu esnada iki kez yön deÄŸiÅŸtirir. Ülkemizde kullanılan alternatif akım saniyede 100 kere yön deÄŸiÅŸtirir. Akımın saniyede 100 kere yön deÄŸiÅŸtirmesi için çerçevenin saniyede 50 tur atması gerekir. Çünkü her turda akım 2 kere yön deÄŸiÅŸtirir. Çerçeve saniyede 50 tur atarsa dakikada tur sayısı 3000 olur. Santrallarda kullanılan bir jeneratörün rotorunun boyutları oldukça büyüktür. Böyle bir rotorun dakikada 3000 tur atması rotorun parçalanmasına neden olur. Bu nedenle jeneratörün rotoruna çok sayıda sarım yerleÅŸtirilerek rotorun düÅŸük hızla dönmesi ve akımın saniyede 100 kez yön deÄŸiÅŸtirmesi saÄŸlanır.
