Gösterim: 59 defa | Yorum yok » | Kategori: Tarih
Selim(3.) Osmanlı sultanlarının yirmisekizincisi ve Ä°slam halifelerinin doksanüçüncüsü. Saltanatı: 1789-1807 24 Aralık 1761′de Topkapı Sarayı’nda doÄŸdu. ÅžehzadeliÄŸinde en deÄŸerli hocalar elinde mükemmel bir eÄŸitim ve öğretim görerek yetiÅŸtirildi. Yüksek din ve fen ilimlerini, Arapça ve Farsça’yı öğrendi. Amcası I. Abdülhamid devrinde hükümdarlık sırasının kendisine de geleceÄŸini düşünerek, Avrupa devletlerinin siyasetini, idari ve askeri teÅŸkilatlarını öğrenmeye çalıştı. Amcasının vefatı üzerine 28 Mart 1789′da tahta çıktı. Cephedeki serdarlara fermanlar göndererek düşmana karşı cansiperane mücadele edilmesini ve Kırım’dan çıkarılmasını istedi. Buna karşılık Osmanlı ordusunun Rusya ve Avusturya cephelerinde bozgun durumunda bulunması sebebiyle sadrazam PadiÅŸah’a “Askerde cenk edecek hal yoktur.” diye cevap verdi. Bu haber üzerine daha da kederlenen Sultan; “Ben kan aÄŸlıyorum.” dedikten sonra, gece gündüz uÄŸraÅŸarak gönderdiÄŸi bunca askerin ne olduÄŸunu sorar. Lakin bu ordu ile zafer kazanılmasının mümkün olmadığını anlayan Selim Han, Avusturya ile 1791′de ZiÅŸtovi, Rusya ile de 1792′de YaÅŸ muahedelerini imzaladı. Bu sırada Avrupa’nın ve hususiyle komÅŸularının Fransa ihtilali ile meÅŸgul olmalarını fırsat bilen Selim Han, derhal ıslahat teÅŸebbüslerine giriÅŸti. Devlet adamlarının ıslahat hakkındaki fikirlerini raporlar halinde aldı. Bir komisyon kurarak ıslahat programını hazırlattı. Bu programda askerî ıslahatın yanı sıra, mülkî, idarî, ticarî, içtimaî ve siyasî ıslahatlar da yer alıyordu. Bu programa baÄŸlı olarak 24 Temmuz 1793′te Bostancı ocağına baÄŸlı, modern tarzda Nizam-ı Cedit adıyla yeni bir ordu kurdu. Ordunun teknik sınıfları takviye edilerek, humbaracı, topçu ocakları için yeni kanunlar yapıldı. 1794′te Mühendishane-i Berr-i hümayun kuruldu. Ticarî ve iktisadî sahada yenilik yapılıp, zahire nazırlığı kuruldu. Avrupa devletlerine daimi elçilikler kurularak 1793′te ilk tayinler yapıldı. Avusturya, Fransa, Prusya ve Ä°ngiltere merkezlerine gönderilen elçiler, bulundukları memleketlerin her türlü ilerlemeleri ve geliÅŸmeleri hakkında bilgiler toplayarak Ä°stanbul’a rapor edeceklerdi. Selim Han geceli gündüzlü çalışma ile kısa bir sürede gerçekleÅŸtirdiÄŸi ıslahatların neticelerini görmeye baÅŸladı. Mısır’ı iÅŸgal eden Napolyon’un 17 Mart 1799′da Akka kuÅŸatması Nizam-ı cedit ordusu tarafından kırıldı. Akka önünde ağır bir bozguna uÄŸrayan Napolyon, 22 AÄŸustos 1799′da Mısır’ı da terk etmek zorunda kaldı. 1803′te Arabistan’da ortaya çıkan vehhabi isyanı bastırıldı. 1805′te Fransız ihtilalinin etkisiyle Rumeli’de baÅŸ gösteren isyan hareketleri Abdurrahman PaÅŸa komutasındaki Nizam-ı cedit askeri tarafından kısa bir sürede bastırıldı. Bu olayları fırsat bilen Rusya, Osmanlı Devleti’nin içiÅŸlerine karışmaya baÅŸladı. Osmanlı topraklarına girerek Hotin, Bender, Kili ve Akkerman’ı ele geçirdi. Ä°ngilizler Mısır’a saldırdı. Fakat disiplinli ve kudretli yeni Osmanlı orduları, Ä°ngiliz ve Ruslara her cephede üstünlük kurdular. Osmanlı ordusu cephede baÅŸarılar elde ederken, Ä°stanbul’da Nizam-ı cedit düşmanları harekete geçti. Fransa ve Ä°ngiltere’nin de etkisi ile Osmanlı devlet adamlarının bazısı da olayları kışkırttı. Aleyhte büyük bir isyanın baÅŸlaması üzerine III. Selim Han Nizam-ı cedit ıslahatlarını kaldırdığını ilan etti. Ancak bununla yetinmeyen isyancılar Nizam-ı cedit taraftarı devlet adamlarını ÅŸehit ettikleri gibi, Selim Han’ı da tahttan indirdiler (29 Mayıs 1807). Rusçuk yaranı Alemdar Mustafa PaÅŸa kuvvetleriyle gelerek Selim Han’ı tekrar tahta çıkarmak için harekete geçti ise de daha önce davranan asiler, Sultan’ı ÅŸehit ettiler (28 Temmuz 1808). Laleli Camii yanında babası III. Mustafa Han’ın türbesine defnedildi. Selim Han saltanatı müddetince içte ve dışta düşmanlarıyla mücadele etmesine raÄŸmen, ülke imar edilip fazla toprak kaybı olmadı. BaÅŸlattığı ıslahat hareketlerinin tam meyvelerini toplayacağı sırada ÅŸehit edildi. Ãœsküdar’da Selimiye ve Çiçekçi Camii, Selimiye Kışlası ve Heybeliada’da Bahriye mektebini yaptırdı. Åžair ve hattat olup, ÅŸiirlerinde Ä°lhamî mahlasını kullanırdı. HAKKINDA YAZILANLAR Üçüncü Selim / Hayatı, Sanatı, Eserleri Osmanlı hânedânında san’atla uÄŸraÅŸmak, geleneksel bir durum arzetmektedir. Bu yönüyle Sultan, III. Selim’in, özellikle san’at severlerin nazarında farklı bir yeri vardır. Bu görüşte, siyasî hayatı, yenilikçi ruhu sebebiyle tahttan indirilmesi ve dramatik sonu, ÅŸiirleri, besteleri, bulduÄŸu makamlar ve hattatlığı muhakkak ki etkili olmuÅŸtur. En önemlisi, mûsiki hayatına getirmiÅŸ olduÄŸu olaÄŸanüstü hareket ile mûsikimizin günümüze tüm ihtiÅŸamıyla gelmesinde büyük rol oynamıştır.
Babası: III. Mustafa Han – Annesi: MihriÅŸah Sultan
Doğumu: 24 Aralık 1761 Vefatı: 28 Temmuz 1808
III. Selim Han’ın hükümdar olduÄŸu sırada Osmanlı-Rus ve Avusturya harpleri devam etmekteydi. Bilhassa Kırım’ın Moskof iÅŸgaline düşmesi dolayısıyla Selim Han çok üzülüyordu. HazmedemediÄŸi bu durumu bir an önce düzeltmek istiyordu. O düşmana haddini bildirmeden ve ecdadının âhını yerde bırakmadan Allah’ın canını almamasını ve devletin kuvvet bulmasını niyaz eder.
M. Fatih Salgar
Ötüken Neşriyat İstanbul 2001
