Gösterim: 157 defa | Yorum yok » | Kategori: Performans Proje Ödevleri
EBRU NEDÄ°R?
Kâğıt süsleme sanatlarının en önemlilerinden biri… Bütün Osmanlı sanatlarında olduÄŸu gibi usta-çırak usulü ile öÄŸrenilen ve sanatçının iradesi dışında birçok deÄŸiÅŸkenden etkilenen bir sanattır.
Ebru; renklerin suyla dansının yarattığı bir ahenktir aslında. Bazı kaynaklar ebrunun, yüz suyu anlamına gelen “ab-ı ru” sözcüÄŸünden, bazı kaynaklar ise Orta Asya dillerinden çaÄŸatayca’da hareli görünüm, damarlı kumaÅŸ ya da kağıt anlamına gelen “ebre”den geldiÄŸini söylese de en yaygın kanı, kelimenin kökeninin Farsça; bulutumsu, bulut gibi anlamına gelen “ebri” den gelmekte olduÄŸudur. Her ne ÅŸekilde isimlendirilse isimlendirilsin insanlara da isim olan ebru, gizemli bir ahenk taşıyor.
Zorlu ve emek isteyen bir sanat olan ebru, geri dönüÅŸü olmayan, tekrarı olmayan, çok deÄŸiÅŸkenli bir sanattır.
Birçok eski eserde süsleme amacıyla kullanılan ebru, geleneksel el sanatlarımızdan olmasına raÄŸmen yakın zamana kadar unutulma tehlikesi ile karşı karşıyaydı. Dünya çapında çeÅŸitli milletler tarafından sahiplenmeye baÅŸlanmış, bazı ülkelerde ebru yapımı sırasında kullanılan malzemeleri üreten firmalar boy göstermiÅŸti.
Ebru sanatında son devrin piri merhum Mustafa Düzgünman gerek yetiÅŸtirdiÄŸi öÄŸrencilerle gerek bu sanata kazandırdığı anlayışla manevi hazinelerimizden birinin payidar kalmasında büyük rol oynamıştır.
TARÄ°HçESÄ°
Türk el sanatının önemli bir dalı olan ebruculuÄŸun hangi tarihte baÅŸladığı kesin olarak bilinmemektedir. Ebruya çok eski tarihli el yazması kitapların yan kağıtlarında (kapak ile kitabı birbirine baÄŸlayan kağıt) rastlıyoruz. Fakat bu kitaplar yüzyıllardan beri okuna okuna yıpranıp tekrar cilt tamiri yapılmış olacağından o kitap içinde görülen bu ebrular, o kitabın yazılış tarihinde yapılan ebru olduÄŸunu göstermez. Åžu halde üzerinde tarih kayıtlı olmak ÅŸartıyla bir hat örneÄŸi ihtiva eden ebru kağıtları zamanı göstermek bakımından bir vesika sayılabilir. Hafif ebru denilen ve bilhassa üstüne yazı yazılmak gayesiyle açık ve soluk renklerle yapılan ebru kağıtlarında rastlanacak tarihler önem taşır. Ä°ÅŸte o tarih ebru’nun da yapılış tarihi olabilir.
Bilinen en eski ebru kağıdı 1554 yılına aittir. Ebrunun tarihi Malik-i Deylemi tarafından Gürcistan’da yazılmış italik kıt’ada geçen Arapça tarihten anlaşılıyor. Ebru kelimesi çaÄŸatayca “Ebre”, Farsça “Ebrî” bulutumsu, bulut gibi anlamına gelip, daha sonraları dildeki vokal deÄŸiÅŸmesiyle Ebru haline gelmiÅŸtir. Bütün klasik sanatlarımız gibi ebru sanatının tarihi hakkında tam bir bilgimiz yoktur. Ebru kağıdı çok eski devirlerde hat sanatının bir yardımcısı ve ciltçiliÄŸin bir kolu olarak yaÅŸamış bir sanattır. Kitap kaplarının içlerini yaprakları veya yazı levhalarının kenarlarını bordür olarak süslemek için kullanılmıştır. Bugün tekrar gündeme gelmiÅŸ, kendini yenilemiÅŸ olarak görülüyor. Son yıllarda resim gibi paspartolanmış ve çerçevelenmiÅŸ ebru çeÅŸitleri ile sergiler açılıyor, çerçeveli veya çerçevesiz dükkanlarda satılıyor. Evlerimizi, bürolarımızı süslediÄŸi gibi gömleklerimizden sarkan kravat olarak ipekli kumaÅŸlara basılmış görüyoruz. Dahası çinilere renk vererek hatip ve çiçekli battal veya çark-ı felek olarak girmiÅŸ, kırlentlerde aynı renk cümbüÅŸüne karışan ebrularla göz zevkimize katılmış olduÄŸunu görüyoruz. Büyük Türk yazarı Åžemseddin Sami Bey Kâmûs-ı Türkî adlı lügâtında ebru için ÅŸöyle demektedir: “Ebru; aslı, Farsça Ebrî = bulut renginde ve daha doÄŸrusu, çaÄŸatayca Ebre = roba (elbise yüzü, kürk kabı) hare gibi dalgalı ve damarlı (kumaÅŸ, kağıt) = (isim) cüz ve defter kabı yapmak için kullanılan renkli kağıt.”
Görülüyor ki gerek Kâmûs-ı Türkî yazarı Åžemseddin Sami Bey’in verdiÄŸi bilgiler gerekse bu sanatı Buhara’da öÄŸrenmiÅŸ olan Sadık Efendi’nin verdiÄŸi bilgilere göre kelime, zaman süreci bazı deÄŸiÅŸikliklere uÄŸramıştır. Aslı çaÄŸatayca olan bu kelime Anadolu’ya göç sırasında Ä°ran’dan geçerken kelime benzerliÄŸi nedeniyle “ebri”ye yurdumuzda ise “ebru”ya dönüÅŸmüÅŸtür.
